İslâm empati dinidir

Empati, diğer adı ile duygudaşlık, karşındakini anlamak ve onun ihtiyacına uygun cevap vermek, sağlam bir iletişim kurmak için kendini onun yerine koymak, onun duygu ve düşüncelerini kendi duyguların ve düşüncelerin gibi düşünüp o kişiyi kendi içinde bulunduğu durum ekseninde değerlendirmeye verilen isimdir. Empati bir süre karşındakinin yerine geçmek, bir süreliğine onun nazarı ile olayları değerlendirmektir.

Empati, biz farkında olmadan yıllarca annelerimiz ve öğretmenlerimiz tarafından “Kendine yapılmasını istemediğin davranışı sen de başkasına yapma” cümlesi ile bize öğretilmiştir. Evet, insan çevresini kendisi ile tanıyabilir. Cansız bir objenin ısısını anlamak için bile elimiz ile dokunup o eşyanın soğukluğunu ya da sıcaklığını kendi tenimizde hissetmemiz gerekiyor. İşte empati de aslında budur; karşındaki kişinin duygu ve düşüncelerine dokunup kendi duygu ve düşünce dünyanda onu anlamak ve ona göre karşılık vermektir. Bu nedenle sağlıklı bir empatinin de yolu aslında evvela kendini tanımaktan geçer. Kendini tanıyabilen insan kendisini ölçek alarak diğer insanları da anlayabilir ve sağlıklı bir şekilde yorumlayabilir.

Empati toplumumuzda -her ne kadar farkında olmasak da- bize İslâmiyet ahlâkı ile beraber verilmiştir. Çünkü İslâmiyet birçok yönü ile empatiye dayalı bir dindir. İslâmiyet’in uygulamaları, emirleri ve tavsiyeleri insanlar için empati yapmanın talimidir.

İslâm’ın birinci şartı olan kelime-i şahadet çok derin bir empati öğretimidir aslında. Kelime-i şehadet getirerek Peygamber’in (asm) de Allah’a kul olduğunu ve beşer olduğunu kabul eden bir Müslüman, empati vasıtası ile kendisinin de beşer ve kul olduğunu bilerek hayatını ona göre tatbik eder. Hayatının her alanında da kendine rehber olarak Peygamber’i (asm) ve onun Sünnet-i Seniyyesini esas alır. Yaptığı her hâl ve hareketinde, “Peygamber (asm) de insandı, acaba o olsa nasıl yapardı” diye düşünür ve bu şekilde ona uygun olanı yapmaya çalışır. İslâmiyet’in özü de aslında Peygamber’i (asm) Allah’ın rızasına her hâli ile mazhar olmuş bir insan olarak tanımak ve Allah’ın rızasını kazanmak için her işini onun (asm) yaptığı şekilde yapmaktır.

İslâm’ın ikinci şartı olan namaz da yine küllî bir empati talimidir. Namaz ile insan kâinatın, canlı veya cansız bütün mahlûkatın yerine kendini koyar ve onların ibadetleri ile onların hâlini anlamaya çalışır. Kıyamda duran insan ağaçların ibadetini ve daima ayakta durmasını talim ederken, rükûda hayvanların ibadetini, secdede ise taşlar, dağlar gibi yerde cansız duran varlıkların ibadetlerini deneyimler. Böylece kâinatın tamamı ile bir iletişimde olduğunu ve onlar yerine de ibadet ettiğini, onları temsil ettiğini fark eder. Kendini onların yerine koyarak, onların bedeline, Allah’a ibadetini arz eder. İnsan kâinatın ibadetini namaz ile tanır.

İslâm’ın üçüncü şartı olan oruç, empatinin en açık şekilde müşahede edildiği ibadettir. Oruç ile Müslümanlar gün boyu yeme ve içmeyi terk ederek, yiyecek bir şeyi olmayan fakir ve gariban insanların açlıklarını hissetmeye ve kendilerini onların yerine koyup onların ihtiyaçlarını anlamaya gayret ederler. Ramazan Ayı’nın, paylaşmanın, huzurun ve toplum bilincinin en şiddetli hissedildiği ay alması da bu yüzdendir. İnsanlar Ramazan Ayı’nda birbirini anlamaya ve birbiri için gayret göstermeye başlar.

İslâm’ın dördüncü şartı olan zekât da toplumsal açıdan empatinin yaygınlaşmasını sağlayan önemli bir esastır. Toplumdaki sosyal sınıflar arasında hürmet ve muhabbeti tesis eden bir köprü olan zekât ile Müslüman, sahip olduğu mülkün kendisine ait olmadığını bilir. Öte yandan verdiği zekâtın kırkta bir olması nedeniyle bir insanın geçinebilmesi için gereken miktarın çok da yüksek olmadığını, malının kırkta birinin de yeterli geleceğini düşünerek israftan kaçınmaya ve iktisat etmeye dikkat eder. İnsan zekât verirken kendisinin de esas mülk sahibi olmadığını bilerek, Rabbine karşı fakir olduğunu bilir ve zekâtını verdiği fakir ve gariban insandan daha muhtaç olduğunun idrakine varır.

İslâm’ın beşinci ve son şartı olan hac ibadeti ile Müslüman diğer dünyadaki Müslümanlar ile görüşerek İslâmiyetin dil, renk, ırk ayrımı yapmadığını görür. Müslümanları birbirine bağlayan esas rabıtanın aynı Allah’a, aynı Peygamber’ e (asm) ve aynı kitaba iman olduğunu düşünür ve Müslüman kardeşlerini benimseyerek, İslâm idrakini kendi ülkesi ve dilinden çıkararak, dünya ülkeleri ve dilleri çapında genişletir. Böylece Müslüman hac ibadeti vasıtasıyla Müslümanları tanır ve diğer Müslümanlar ile arasındaki kardeşlik bağını kendi ruhunda ve aklında hisseder.

İslâmiyet’in esasları olan beş şartının her biri empati duygusu ve empati yaklaşımından bir pay taşımakla beraber Kur’an-ı Kerîm’de ve hadislerde de empatiye doğrudan işaret eden ifadeler vardır.

Yazının devamına dergimizin Kasım sayısından ulaşabilirsiniz…

BENZER KONUDA MAKALELER:

Bir değişken ayna hikâyesi Hastalar Risalesi’ne her yolum düştüğünde Mehmet Feyzi Ağabey’in yazdığı bir mektupta geçen, “Evet sanki sevgili, müşfik Üstadımız İhtiyarlar Risalesi’ni gençlere, Hastalar Risalesi’ni sıhhatte olanlara yazmış” ifadesi beni çokça düşündürür. Dahası, ...
Ben, sen ve tılsımlı tanıma cihazı “Kendini tanı. Bu söz tüm ruh bilimin kaynağıdır.” demiş Fromm. İnsanız ve insan olmanın getirdiği kuvvetli bir duygu, kendini tanıma isteği. Oysa bu iki kelimeyi duyar duymaz kalbimde bir çarpıntı hissediyorum, zihin odam darmadağın oluyor. İşin esa...
Ebedî saadet için: Empati ve farkındalık Yok iken var edilip; varlık âlemine gönderilen, hayat ve insaniyet bahşedilen insanın yaratılışı, kâinatın yaratılışıyla ilintilidir. Bu sebeptendir ki beşer, varoluşunu anlamlandırabilmek için kâinatı ve kendisini anlama gayreti göstermiştir. Bu anl...
Başkasının ayakkabısını giymek İngilizce’de “kendini başkasının yerine koyma” anlamına gelen bir deyim vardır: “Put oneself in another person’s shoe”. Birebir çevirecek olursak, kendini başkasının ayakkabısına koyma gibi bir anlamı var. İki dildeki bu ifadeler aslında empati kavra...
Kasım sayımız çıktı! Kendini tanı, beni anla Genç Yorum dergisi 171. sayısıyla çıktı. Gündemi ebedî gençlik olanların dergisi Genç Yorum, “Anlıyorsun değil mi?” başlıklı Kasım sayısı ile yayınlandı. “Empati” konulu Kasım sayısıyla yayınlanan Genç Yorum dergisi zengin...

İlk yorumu siz yazın

Makale hakkında düşüncelerinizi paylaşın:

E-Posta adresiniz kesinlikle gizli kalacaktır.


*