Din ahlâkı veya kültür ahlâkı

Başlık bu hâliyle pek bir şey ifade etmeyebilir, haklısınız. O zaman kavramları tanımlamakla başlayalım işe.
Bir meyve ismi söyleyin desem, aklınıza ilk gelen meyve ne olur? Elma veya portakal demeniz, avokado veya papaya demenizden çok daha muhtemel, çünkü yaşadığımız ülkede en sık ve kolay bulabileceğimiz meyveler bunlar. Geniş ve soyut bir kavramı somutlaştırmak istediğinizde ilk yapacağınız zihninizde ona bir şekil vermek olur ve bu şekil çoğunlukla içinde yaşadığınız toplum, konuştuğunuz dil, bulunduğunuz coğrafya tarafından belirlenir. Tıpkı geniş bir kavram olan meyvenin elmada somutlaştığı gibi. İşte, meyve dediğimde zihninizde elmanın canlanması kültürdür.

Kültür, Fransızca’dan aldığımız bir kelime, Türkçe’ye birebir çevirecek olursak, ekin, ekip biçme demek. Yani yapay, beşerin elinden çıkan bir yapı. Kültür mantarı, bakteri kültürü neyse, bir toplumun kültürü de o. Hepsinin ortak özelliği, insanlar tarafından üretilmiş olmaları.

Kültürün beşerin elinden çıkan bir sistem olması bir yana, onu asıl önemli kılan unsur, yukarıda bahsettiğim gibi, algıları şekillendirebiliyor olması. Başlıkta “kültür ahlâkı” ve “din ahlâkı” şeklinde bir ayrım yapma sebebimin de, bu başlığı yazma gereği hissetmemin de altında kültürün bu hususiyeti yatıyor.

Ahlâk denen kavramın tanımını yapmak zor. Lügate göre Arapça yaratma anlamına gelen “h-l-k” kökünden geliyor. “Yaratılış, huy, iyi huylar” gibi anlamları var, ancak sözlük anlamı yeterli değil. “İyi olmak, erdemli yaşamak, kimseye zarar vermemek, dürüst olmak” gibi, yine tanımlanması gereken kavramlarla yapılan açıklamalar da nakıs. İyi bir şey, sahip olmam gereken bir özellik, bunu biliyorum, ama ahlâk denilince zihnimde beliren anlama dayanarak bir tanım yapmak da istemiyorum. Zihnimde beliren anlam, içinde bulunduğum toplumdan, benim karakterimden ve algılayış biçimimden kopamayacak, ne kadarı hakikat olacak bu hâliyle o tanım, güvenemiyorum. Daha doğru bir tanım peşindeyim. Daha doğru, yani beşerî olmayan, mutlak ve kesin.

Biliyorum, nereye bakarsam bakayım, kendi penceremden bakacağım, bundan kurtuluşum yok. Ama en azından penceremin camlarını neyle boyayacağım konusunda bir iradem var.Beşerî olanla semavî olanı birbirinden ayırabilirsem, penceremi o bulaşık renklerden bir nebze temizleyebilir, belki şeffaf bir pencereden bakabilirim ümidiyle, Allah’ın dinine, İlahî olana dönüyorum.

Kendi penceremi tanımaya ve temizlemeye çalışırken yolum 30. Söz’e düşüyor; Ene Risalesi’ne ve “ahlâk-ı İlahîye”2 ifadesiyle karşılaşıyorum…

Yazının devamına dergimizin Mayıs sayısından ulaşabilirsiniz…
Dipnotlar:
1) Mesnevi-i Nuriye
2) 30. Söz, 1. Maksat

BENZER KONUDA MAKALELER:

Doublethink ve tevhid-i kıble meselesi Benim her seferinde hayret ettiğim, size de tanıdık gelecek bir mevzudan bahsedeyim istiyorum. Ehl-i iman kimseler bir araya gelir; iman ve Kur'ân hakikatlerinin okunduğu, müzakere ve tahlil edildiği topluluklar oluşturulur. Bu müzakereler, nam-ı diğ...
Açlık sevdası “Yaz gardaşım: On Altıncı Misal: Başta Buharî, kütüb-ü sahiha -nakl-i kat’î ile- beyan ediyorlar ki: Hazret-i Ebu Hüreyre aç olmuş, Resul-i Ekrem aleyhissalâtü vesselâmın arkasından gidip menzil-i saadete gitmişler. Bakarlar ki, bir kadeh süt oray...
Dosdoğru yolda dosdoğru olmak Kâinatta en küçük ve en ehemmiyetsiz gibi görülen yaratıklar ve bunların vazifelerinde dahi çok büyük faydalar, çok büyük hikmetler mevcuttur. Kâinatın fıtratında ne aşırılık (ifrat), ne de herhangi bir gevşeklik (tefrit) bulunmaktadır. Lakin insa...
Ahlâk ve etik Ahlâk ve etik kavramları, günümüzde davranışları iyilik-kötülük bazında yargılarken, değerlendirirken en çok kullandığımız kelimelerin başında gelir. Birçoğumuz bu kelimeleri kullanırken aralarındaki farklara pek de dikkat edemiyoruz. Peki, bu iki ke...
Aklı olmayanın ahlâkı da olmaz İman, akıl işidir. Hadîs-i şerifte de denildiği üzere, “Aklı olmayanın dini de yoktur.”1 Çünkü iman, ancak doğru ile yanlışı, hakikat ile hayâli, gerçek ile yalanı ayırt edebilecek olan idrak sahiplerinin işidir. Esas mahalli kalp olan imanda terakki...

İlk yorumu siz yazın

Makale hakkında düşüncelerinizi paylaşın:

E-Posta adresiniz kesinlikle gizli kalacaktır.


*