HELÂL-HARAM DENKLEMİNDE İNSAN-EŞYA DEĞİŞKENİ

Bir düşünsenize, hayatımızda karşılaşacağımız her an, her olay, her eşya için “Bunlar helâldir, şunlar haramdır” diye bir liste olsaydı, ne denli kolay olurdu dini yaşamak.

Haram olduğu apaçık hareketlerden sakın, helâl listesindekileri uygula, işte o kadar. Ebu Cehil’lerle Ebu Bekir’leri ayrıştıran imtihan, sınavlardaki “doğru-yanlış” kısmı gibi olsaydı diyorum hani. Ezberlerdik haramı, helâli; sonra her an işaretle geç. Ne derinlemesine bir tevhid anlayışına, ne her an tekrar tekrar düşünüp yorumlamayı gerektiren bir iman eğitimine, ne de her an uyanık olmaya ihtiyaç kalmazdı.

Ma’mafih, pratik hayatta işler asla bu şekilde yürümüyor. Dini, bir check-list, puan toplama oyunu gibi gören bakış açısı, çok inceliklerden ya da incelik gibi görünen aslında bütüncül olan bir “iman” anlayışından mahrum kalıyor.

Risale-i Nur’da geçen iki tabir üzerinden zihnimde düğüm içinde düğüm olan bu “helâl-haram” meselesine yakınlaşmaya çalışacağım. İlki “Güzel gören, güzel düşünür”1, ikincisi “haram nazar nisyan verir”2. Bu tabirlerin metin içindeki bağlamları ve şu anki konumuzun zahirde bağlantılı olmadığının farkındayım. Ancak zaten bu yazıda bağlamla değil, cümlenin kuruluşuyla alâkadar olacağız. Siz de dikkat ettiniz mi? “Güzeli gören güzel düşünür” ya da “harama nazar unutkanlık yapar” demiyor. Güzel görmekten ve haram bakmaktan bahsediyor. Bizim genelde yaratılmışlara sıfat olarak kullandığımız kavramlar, yaratılmış olan “insan” için zarf olarak kullanılıyor. Eşyayla ilişki eşyanın “haram, helâl, güzel, hayır, şer, doğru, yanlış, çirkin” olması üzerinden değil, benim “haram, helâl, güzel, hayır, şer, doğru, yanlış, çirkin” fiillerim üzerinden kuruluyor. Bu kullanım bize gösteriyor ki, insan haram ya da helâl bakabilir, yiyebilir, üretebilir, tüketebilir, yaşayabilir, dinleyebilir, okuyabilir, yazabilir, dokunabilir.

Haram anlayışını sadece eşyaya hapsetmek bizi haram davranıştan korumuyor, haramı yemediğimde de haram şekilde yiyebiliyorum meselâ.

Burada iki değişkenimiz oluyor öyleyse: insanın fiilindeki helâl veya haramlık, eşyanın helâl veya haramlığı. Yanlış anlaşılmasın haram bir eşyayla helâl ilişki kurulabilir gibi bir tezim yok. Normalde haram kılınan eşyanın belli şartlarda tüketilmesine izin olması bize gösteriyor ki, eşyanın “helâl ya da haram” olması mutlak değil. Çünkü biz, yaratılmışların kendinden hayırlı ya da şerli olduğuna inanmıyoruz. Bir şeyi bize haram ya da helâl yapan Yaratıcımızın koyduğu emir ve yasaklar. Bu emir ve yasaklar da tahkikî iman arayışındaki ruhların keşfedebileceği ve dahi keşfetmesi gereken birtakım hikmetler içeriyor. Bu tahkikî iman yolculuğunda asıl özne “eşya” değil, “insan”; yani insanın eşya üzerinden eğitilmesi amaçlanıyor. Ancak zihinlere yerleşen materyalist düşüncenin etkisiyle bu eğitim eşya düzeyinde çakılı kalıp insanî davranış düzeyine yükselemiyor. Bu da fıkhen helâl bir eşyayla helâlliği şüpheli bir ilişki kurulabilmesi gibi bir durumu netice veriyor ki, bu yazının mercek tutmak istediği nokta tam da bu çelişki.

Sahi çelişki, sizce de bu çelişkiyi teoriden çıkartıp üzerindeki mübhemlik elbisesinden kurtulmak gerekmiyor mu?

 

 

Yazının devamına dergimizin Ocak sayısından ulaşabilirsiniz…

 

 

Nuriye Sultan Kostak
nuriyesultan@gencyorum.com.tr

 

Dipnotlar:

1) Hakikat Çekirdekleri
2) Kastamonu Lahikası

BENZER KONUDA MAKALELER:

Hayatımızdaki tercihler: Helâller ve haramlar R... İbadet ve Allah’a itaatin kuvveti, helâl lokmadan meydana gelmektedir. Âlimler, namazlardan ve zikirlerden lezzet alınamıyorsa, Allah ile alakalı konuşmalardan hoşlanılmıyorsa kişinin vücuduna haram lokma girmesine dikkat etmesi gerektiğini söylemişl...
ÇOK SEVİYORUZ, PEKİ HELÂL SEVİYOR MUYUZ? Aslında geçen ayın kapak konusu ‘helâl’ olduğu için, bir iki yazıda az da olsa bahsedilmişti helâl sevmekten. Ama bu ayın konusu ‘sevmek’ olduğu için biraz daha üzerinde durmak gerek diye düşündüm, sevmenin helâl-haram olanının... Yıllarca yanlış ...
ŞUBAT SAYIMIZ ÇIKTI! “AŞK İMİŞ, HER NE VARSA ÂLEMDE” Aylık aktüel gençlik dergisi Genç Yorum’un “Aşk” konulu Şubat sayısı çıktı. Dergi, bütün kâinatı kuşatan “Aşk” meselesini akıl-kalp-nefis çerçevesinde ele alıyor. Gündemi ebedî gençlik olanların dergisi Genç Yoru...
Müttakî sertifikalı Müslümanlık Ey iman edenler! Size rızık olarak verdiğimiz şeylerin temiz ve helâl olanlarından yiyin. (Bakara,172) İnandığı Yaratıcısının emir ve yasakları çerçevesinde, yani Kur'ân’da belirtildiği şekilde, yani Peygamber’i (asm) taklid ederek, yani İslâm kül...
ÖNÜM ARKAM, HELÂL HARAM, SOBE! Merhaba! Sizinle helâl yaşamak üzerine birkaç kelâm etmeye geldim. Helâlin-haramın, iyinin-kötünün aynı tezgâhta satıldığı ahir zaman ümmeti olmak kolay değil. Peki, helâl yaşamak deyince aklımıza sadece yediklerimiz, içtiklerimiz mi geliyor? Dikk...

İlk yorumu siz yazın

Makale hakkında düşüncelerinizi paylaşın:

E-Posta adresiniz kesinlikle gizli kalacaktır.


*